de presentaties van Horta 22 mei

kade rechteroever

De 11de Horta avond behandelde het uitblijven van Vlaamse wetgeving tegen verkeersvervuiling. Gastsprekers waren Dr. Avonts (prof. Ugent), dr. Arrazola de Oñate (medisch directeur VRGT), Manu Claeys (stRaten-generaal), Erik Grietens  (Bond Beter Leefmilieu) en Wim van Hees (Ademloos).

Dokter Dirk Avonts (foto Luc Janssens)

Ieder kind heeft recht op een school in een gezonde omgeving.

Het inademen van fijn stof kan je vergelijken met passief roken. Er zijn reeds heel wat maatregelen genomen voor het beschermen tegen onvrijwillige blootstelling aan passief roken, en met die nieuwe argumentatie zou je dat kunnen doortrekken om dat ook voor diesel te doen.
We bekijken de blootstelling aan fijn stof van schoolgaande kinderen. 70% van de tijd zijn ze thuis, 10% onderweg naar de school (te voet, met de fiets, in de wagen of bus) en 20% in de school (klaslokaal en speelplaats).

 

De invloed van verkeer op onze kinderen

Hoe breng je kinderen naar school: te voet, fiets, de wagen? Wat is het best voor hun longen? Geen makkelijke keuze.

De Noorse norm is op 24 uur en de Belgische over een heel jaar. Als je 3 maanden lang een heel hoge concentratie hebt en dan 9 maanden goed verlucht en de waarden zijn heel laag, dan is het jaargemiddelde OK.
Bij fijn stof moet je altijd opletten op wat het is uitgemiddeld, op uren, half uren, 24 uren, dag.

 

VITO heeft vastgesteld dat de concentratie PM 2,5 binnen groter is dan buiten. VITO deed onderzoek in heel Vlaanderen om het verschil te bekijken tussen stedelijke gebieden, rurale gebieden, de invloed van verkeerswegen, ze hebben heel nauwkeurig een steekproef van scholen gedaan. Ze deden onderzoek in 30 scholen, in landelijk en stedelijk gebied, hielden rekening met de ouderdom van het gebouw, deden staalafname in 3 klaslokalen per school, aan de speelplaats en de straatkant om de belasting van fijn stof te meten.
Bekijk het verschil tussen de gemiddelde concentraties PM 2,5 in het klaslokaal bij een 24 uur gemiddelde en tijdens de lesuren!


 
Kijken we even over de grenzen tijdens de lesuren, dan zien we dat de Zweden er weer in slagen om vlotjes binnen de norm te blijven. Zij hebben systemen van dubbele ventilatie, een ingewikkeld systeem maar zeer efficiënt. Stockholm is ook een van de eerste steden die rekeningrijden heeft ingevoerd, kinderen worden daar veel minder met de wagen gebracht maar met de fiets of te voet, allemaal maatregelen die de concentratie aan  fijn stof flink naar beneden kunnen halen.


 
de recente studie van Vito

De conclusies van VITO:
• De lucht in de klas is slechter dan op de speelplaats
• De lucht op de speelplaats is vergelijkbaar met de lucht aan de straatkant
• De verkeersdrukte rondom de school bepaalt mee de binnenlucht in de klaslokalen
• Er zijn geen grote verschillen tussen de luchtkwaliteit in landelijke gebieden en in stedelijke omgeving.
• En verstandig ventileren verbetert de lucht in de klas 
 

De gekende biologische effecten bij een afstand tot een verkeersas tot 500 meter:
• Slaapverstoring, angst,
• depressieve klachten,
• bloeddrukverhoging,
• longfunctie-afwijkingen,
• bronchospasmen,
• DNA-schade enz. 
 

Saneren van de luchtvervuiling in Antwerpen is een prioriteit!
 
Schoolkinderen worden extra getroffen, ze hebben gevoeligere luchtwegen.
Voor gezonde lucht in de klas en de longen van onze kinderen moet de grens van PM 2,5 in de buitenlucht veel lager dan de richtlijn van de EU in 2015: 25 µg/m³.
 

De presentatie van Dr. Avonts: Ieder kind heeft recht op een school in een gezonde omgeving.

______________________ 

 

Dokter Wouter Arrazola de Oñate (foto Luc Janssens)

Het recht op gezonde lucht

2013 is door Europa uitgeroepen tot ‘het jaar van de lucht’.

Dokter Wouter Arrazola de Oñate, medisch directeur bij de Belgian Lung and Tuberculosis Association (BELTA) noemt ademen de belangrijkste lichamelijke functie. “En hoewel een mens dagelijks 21.600 maal ademhaalt en slechts 20 à 30 maal per dag drinkt en drie à vier maaltijden eet bestaat er wel een agentschap voor de voedselveiligheid maar geen ademhalingsagentschap.”

 

Gezondheid is een mensenrecht. Gezonde lucht dus evenzeer. Uitlaatgassen en de uitstoot van fabrieken vormen een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid. “Bij elke overheidsbeslissing in verband met verkeer of mobiliteit zou gezondheid altijd het belangrijkste criterium moeten zijn. In de praktijk hebben we de indruk dat economische belangen primeren. Er is een Health Impact Assessment (HIA) nodig, nog voor men een milieu effectenrapport maakt.”

VRGT-directeur dokter Wouter Arrazola de Oñate vindt dat elke overheid de plicht heeft maatregelen te nemen om gezonde lucht te garanderen. Daarmee onderschrijft hij meteen het eerste ERS-principe en de aanbevelingen van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). Burgers hebben net zo goed recht op gezonde lucht als op schoon water en veilig voedsel. “Dat zou evident moeten zijn”.
België
Door de uitstoot van fijn stof (PM2,5) gaan in de Verenigde Staten jaarlijks 18 miljoen arbeidsdagen verloren; ozonvervuiling zorgt er voor elf miljoen dagen absenteïsme op school. En ook binnen de Europese Unie is fijn stof (PM10) goed voor 625 miljoen verloren arbeids- of schooldagen. “De statistieken dateren van 2005. Toen al was België de slechtste leerling van de klas. Dat de overheden nu nog plannen maken om ons land tot logistieke draaischijf van Europa te maken, doet onze reputatie geen goed. Buitenlandse collega’s maken me daar regelmatig attent op,”.
 
Fijn stof en ozon
“Vervuilde lucht tast de longblaasjes aan. Via de longen komen toxische stoffen in de bloedstroom terecht. Zo verspreiden ze zich in het hele lichaam en tasten ze alle organen aan. Met morbiditeit, ziekteverzuim en vroegtijdig overlijden tot gevolg.” In de Europese Unie doet dit de mortaliteit met 6% toenemen en volgens Amerikaanse epidemiologische gegevens zijn fijn stof en ozon respectievelijk verantwoordelijk voor 130.000 en 27.000 vroegtijdige overlijdens. Vooral het aantal longkankers en hart- en vaatziekten neemt toe.

 
“De Europese bewindvoerders vaardigden criteria uit voor fijn stof en ozonwaarden. Maar die liggen hoger dan de aanbevelingen van de WGO en dan de regels die de Verenigde Staten toepast. In Europa hebben industriële lobbygroepen en de transportsector een grote invloed...”
De VRGT-directeur vindt dat Europa snel initiatieven moet nemen om de criteria zo streng mogelijk te maken. “Studies hebben duidelijk aangetoond dat een betere luchtkwaliteit de levensverwachting en de respiratoire gezondheid doet stijgen,” zegt hij. “De incidentie van onder andere COPD, astma en longkanker daalt.” Bron: Brunekreef et al. Eur Respir J 2012;39; 525-528.

CHILDPROOF: verontruste ouders vragen om schone lucht voor hun kinderen

op weg naar een kindnorm
Netwerk middenveld – wetenschap:

  • Gezinsbond
  • OIVO
  • Bond Beter Leefmilieu
  • ViGEZ
  • Vl. Asthma- en Allergiekoepel
  • VRGT
  • Ademloos
  • Prof Greet Schoeters (VITO)
  • Prof Ben Nemery (KUL)
  • ….

Vervuilende stoffen

Behalve voor fijn stof en ozonconcentraties zorgt het verkeer en de industrie voor nog heel wat andere vervuilende stoffen. Het beleid mag dat niet onder de mat vegen. Vooral op en in de nabijheid van drukke autowegen worden extra veel ultrafijne stofdeeltjes en roet gemeten. Dokter Arrazola de Oñate : “Die toxische stoffen dringen heel diep door in de longen. Ze beschadigen de longblaasjes en komen in de bloedstroom terecht. Steeds meer wetenschappelijke evidentie wijst erop dat dit bij volwassenen de ademhaling negatief beïnvloedt en tot respiratoire en hart- en vaatziekten leidt. Uiteindelijk heeft dit een hogere mortaliteit tot gevolg. Bij kinderen veroorzaken ultrafijn stof en roet astma en andere respiratoire en allergische reacties.”
Ozonconcentraties en fijn stof zijn goed meetbaar. “Daarvoor beschikken we in ons land over een netwerk. Ultrafijn stof is evenwel minder goed meetbaar. België dient de nodige initiatieven te nemen om ook daarvoor apparatuur en een netwerk te ontwikkelen”.
 
Andere emissies en NO2
Naast de emissies van uitlaatgassen zorgen auto’s ook voor andere vormen van pollutie. Door te remmen en door de wrijving van autobanden op de weg komen er fijne en grove partikels vrij - zowel van de banden als van het wegoppervlak. Ook dat bedreigt de gezondheid van de weggebruikers en van mensen die vlakbij drukke wegen wonen.

“Toxicologisch onderzoek toont aan dat die vervuilende stoffen sterke biologische effecten kunnen hebben. In het maatschappelijk debat wordt dat vaak bewust over het hoofd gezien. Zeker is dat dit verder wetenschappelijk onderzoek vergt.”
De Europese vereniging van longartsen stelt vast dat de reële uitstoot van stikstofdioxide (NO2) door dieselmotoren uitgerust met een roetfilter heel wat hoger ligt dan doorgaans wordt aangenomen.

“Tijdens de spits en in files bereikt de uitstoot van NO2 hoge pieken. Deze is veel hoger dan verwacht. Acute respiratoire gezondheidsproblemen zijn het gevolg. Mensen met gecontroleerde astma hebben bijvoorbeeld last van acute opstoten. Daardoor gebruiken ze meer medicijnen en moeten ze in extreme gevallen zelfs naar de spoed. Ook dit vergt verder onderzoek.” 

 

Klimaatopwarming

Dokter Arrazola de Oñate wijst er ook op dat de opwarming van de aarde en de hoge CO2-uitstoot de negatieve gevolgen van de luchtverontreiniging versterkt. “Dit zorgt voor een dodelijke synergie. Terwijl Vlaanderen al boven de toegelaten norm voor CO2-uitstoot zit".


 
Kosten en baten
“De Amerikaanse grenswaarden en de WGO-aanbevelingen liggen een stuk lager dan de Europese. Er is dus dringend actie nodig om een beleid met strengere normen te ontwikkelen, vooral dan voor ozon en fijn stof.”
Overigens zouden dergelijke beleidsmaatregelen kosteneffectief zijn op lange termijn (20 à 40 jaar). “Luchtvervuiling zorgt voor enorme gezondheidsproblemen. Het kost de samenleving handenvol geld.
Gezonde lucht zorgt daarentegen voor een hogere levensverwachting en een hogere productiviteit. En minder zieken hebben ook tot gevolg dat de ziekteverzekering minder moet uitgeven. Dat alles zorgt voor een terugverdieneffect. Gezondheid moet dan in het beslissingsproces wel primeren op onmiddellijk winstbejag en allerlei belangen. België en zijn regio’s hebben op dat vlak geen al te beste reputatie”, besluit dokter Arrazola de Oñate.

de presentatie van Dr. Arrazola: Verkeer en Longen: « een lastig huwelijk »

______________________

 

Manu Claeys (foto Luc Janssens) met zijn mooie dossierroman

Stilstand - HET OOSTERWEELDOSSIER
over machtspolitiek, betweterbestuur en achterkamerdemocratie

Dit boek gaat over de grootste bestuurlijke mislukking ooit door een Vlaamse overheid sinds we in 1981 een eigen Vlaamse regering hebben. Na bijna 18 jaar staan we nergens. Na 130 miljoen euro gespendeerde studie-en beheerskosten dreigt er een heel grote schadeclaim van ergens tussen de 30 miljoen tot bijna een half miljard euro als het bouwconsortium Noriant de werken niet zou krijgen. Het is één grote mislukking, gelet op de schaal en de impact van de geplande werken, het gaat om de grootste stad van Vlaanderen, om een enorm mobiliteitsinfarct, en uit de bestuurscultuur zelf blijkt dat het mismanagement niet zomaar een accident de parcours is maar dat er bijna een systeem achter schuilt.

 

Manu Claeys zette een hele boel dingen op een rij, vooral de voorbije 8 jaar sinds 2005, met af en toe een terugblik naar de periode ervoor, en hij merkte dat een drietal elementen telkens terugkeerden.

Het partijpolitieke machtsspel: een historisch compromis tussen 3 partijen. Dat zie je telkens terugkeren, dat partijen op bepaalde momenten (vaak vlak voor verkiezingen) partijpolitieke afspraken maken die heel weinig te maken hebben met mobiliteit, stadsontwikkeling en milieu maar eerder met het zelf overleven, komt daarbij een stuitend gebrek aan openheid, aan transparantie (men heeft heel dit dossier begraven, weggehaald vanuit de administratie en begraven in een nieuwe beheersmaatschappij), waardoor je heel vaak als externe moeilijk zicht krijgt op wat men precies aan het beslissen is. Dan komen we bij die betweterhouding: bij burgers, bij heel wat mensen heerst ook betweterhouding heel vaak, maar als je zogezegd een betweter bent, maar dat is niet gecombineerd met beslissingsmacht, dan houdt het daar op. Dus het is de combinatie van dat betweterbestuur samen met dat partijpolitieke machtsspel en dat gebrek aan openheid dat zo’n giftige cocktail wordt. Als verkozene heb je niet alleen het recht maar de plicht om op het einde van de rit de knoop door te hakken. Alleen is er een enorm arsenaal aan procedures, regelgeving, voorschriften, normen van goed bestuur waar ook de bestuurders aan moeten beantwoorden. Doorheen heel de geschiedenis van dit dossier bestaat een soort drietrapsrakket in dat betweterschap, een soort mentaliteit die de hele tijd terugkeert. Dat bestaat uit:

 

  • het stelselmatig negeren van onderbouwde kritiek op het overheidsproject (bv. de negatieve adviezen straal negeren, bezwaarschriften negeren of zelfs niet bekijken; er zijn 11.000 bezwaarschriften ingediend tegen de bouwaanvraag. Dat is een wereldrecord, die bezwaarschriften liggen sinds 2009 onbekeken in een lade). Men negeert zelfs eigen studiemateriaal van het Vlaams Verkeerscentrum of onafhankelijke studies.

 

  • Alternatieven buiten beeld manoeuvreren: stRaten-generaal is ervaringsdeskundige wat dat betreft, zij hebben een aantal alternatieven naar voor geschoven in de loop der tijden. Men heeft er karikaturen van gemaakt, men heeft ze actief laten wegschrijven door de BAM, men heeft onderzoek erover gemanipuleerd, je kan het niet uitvinden of het is gebeurd.

 

  • Een derde element is dat men ook probeert voldongen feiten te creëren ten voordele van het eigen project. Het grootste voorbeeld vandaag, (maar er zijn er eerder ook geweest), is dat men op dit moment een gevangenis aan het bouwen is, de Vlaamse regering heeft een bouwvergunning verleend voor het bouwen van een gevangenis pal op dat alternatieve Meccanotracé, dat door diezelfde overheid vandaag in een milieueffectenrapport beoordeeld wordt op zijn kwaliteiten, hoe krijg je dat uitgelegd?

 

Men probeert er een soort welles-nietes spel van te maken, het is een heel technisch dossier, en daar maakt men bij de Vlaamse regering misbruik van.

Een voorbeeld: Arup-Sum, Arup is het grootste ingenieursbureau ter wereld, daar werken 9.000 ingenieurs. Dat ingenieursbureau heeft alle grote infrastructuurprojecten van de wereld becijferd, de Eurotunnel naar Engeland, het viaduct van Millau, de grote verbinding tussen Denemarken en Zweden (tunnel-brug), dat zijn dé specialisten ter wereld. Zij hebben een onafhankelijke studie gemaakt over het BAM-tracé en het stRaten-generaal tracé, reeds vier jaar geleden. Daar kwam het stRaten-generaal tracé als eerste naar boven, het BAM tracé als tweede. De regering heeft nadien en ook de beheersmaatschappij Antwerpen Mobiel BAM, die hebben het bestaan om die studie van duizenden bladzijden weg te lachen. We hebben nooit meer gehoord over het latere ARUP-Sumtracé, dat ingenieursbureau heeft later verteld dat ze dit nog nooit hadden meegemaakt, dat een overheid zo karikaturaal omgaat met een studie, zelfs niet in dictaturen.

Volgens Manu Claeys staan 2 grote dingen te gebeuren.

 

  • Europa zal een uitspraak doen over: “mag het bouwconsortium Noriant al een deel van de werken krijgen?” Eenieder die dit dossier kent weet dat Europa zeer zeker 1000% neen zal zeggen. De Vlaamse regering weet dit overigens als sinds 2011, sinds de dag waarop ze die vraag aan Europa heeft voorgelegd. Europa heeft op dat moment gezegd: “trek die vraag in, het is een zinloze vraag”.

 

  • Er wordt nu een milieueffectenrapport gemaakt over verschillende alternatieven. Heel belangrijk daarin is dat dit correct gebeurt, en wat dat betreft stoot stRaten-generaal als insprekers van een van die alternatieven al opnieuw op gebrek aan openheid bij het maken van dit onderzoek. Zij zouden eigenlijk willen bepleiten dat de behandeling van dit dossier terug gehaald wordt naar da administratie waar het thuis hoort, en dat de BAM zo vlug mogelijk ontmanteld wordt. Het dossier moet radicaal gedepolitiseerd worden, de banden met het bouwconsortium moeten doorgeknipt worden en dergelijke meer.
______________________

 

Erik Grietens (foto Luc Janssens)

Nieuwe wetgeving voor een gezonde leefomgeving

 

Erik Grietens van Bond Beter Leefmilieu behandelde de nood aan wetgeving om bouwen van woningen, scholen,... te verbieden langs drukke autowegen (cfr. advies Nederlandse Gezondheidsraad)

en de nood aan omgevingsplannen: ruimtelijke plannen die niet alleen stedenbouwkundige voorschriften bevatten maar ook milieuvoorschriften

maar ook de mogelijkheid om een autoweg in Vlarem op te nemen, zodat hier ook een milieuvergunning voor moet gevraagd worden (een tiental jaar geleden werd reeds een dergelijk decreetsvoorstel ingediend)

- een wettelijk kader voor lage emissie zones

- hogere taxen op diesel, verkeersbelasting die rekening houdt met vervuilingsgraad van het voertuig
- een kilometerheffing
- snelheidsverlaging op autosnelwegen (indien op alle snelwegen max. 100 km/h gereden zou worden, zorgt dit voor een derde minder PM10, studie TML in opdracht van BBL)

 

 


- omvormen van systeem bedrijfswagens naar mobiliteitsbudget

 

de presentatie van Erik Grietens: Nieuwe wetgeving voor een gezonde leefomgeving

______________________

en

 

Wim van Hees

Oplossingen nodig voor 2.000 scholieren, of voor een veel groter en fundamenteler probleem?

 
Medio september 2010 organiseerde een aantal Antwerpse actiegroepen met o.a. Ademloos, stRaten-generaal, SOS Zurenborg, Tuinwijk, e.a. een persconferentie met betrekking tot de fijn stof problematiek specifiek in de omgeving van scholen. Dit leidde niet tot een uitgediept bewustzijn, integendeel, het onderwerp werd door de Vlaamse overheid en de Antwerpse overheid genegeerd.

De door Prof. Dirk Avonts gepresenteerde studies waren nochtans duidelijk: de hoeveelheid fijn stof in de binnenlucht van de klaslokalen is dubbel zo hoog dan in de omgevende buitenlucht. Deze studies waren ook Belgisch (VITO e.a.). Wij presenteren vandaag een update van deze studies en commentariëren ook een recente nieuwe studie van VITO. (zie ook http://www.ademloos.be/nieuws/als-antwerpen-nederland-lag-werd-er-geen-enkele-school-gebouwd)

De meest recente studies laten bij voorbeeld ondubbelzinnig zien dat de luchtkwaliteit in de schoolomgeving een hogere impact heeft op het ontstaan van astma bij kinderen, vergeleken met de thuisomgeving.
Wij presenteren ook de Nederlandse regelgeving hieromtrent, en de afwezigheid van Vlaamse en/of federale regelgeving.

Hier ziet u hoeveel scholen dicht bij een drukke verkeersader liggen. Op de website van stad Antwerpen (klik op de afbeelding om te openen) kan u aanvinken wat u interesseert: scholen, kinderopvang, enz. Spijtig dat mensen met een zwakkere gezondheid (ziekenhuizen, rusthuizen) er niet bij staan.


De impact van scholen in "fijnstofrijke omgevingen" als Antwerpen op de gezondheid van scholieren wordt dus opnieuw én versterkt bevestigd. In Antwerpen staan maar liefst 58 scholen binnen de 500 meter van de ring. Ongetwijfeld zullen een aantal daarvan nieuwe klassen nodig hebben.

In Antwerpen worden nieuwe grote schoolinplantingen voorzien zoals op de site Desguinlei, de site Berchem X, en de site Freinet (budget 5,3 miljoen Euro). Deze sites zijn nu totaal ongeschikt om scholen te bouwen door de luchtvervuiling ten gevolge van de open ring in Antwerpen.

Antwerpen voorziet ook totaal nieuwe wijken incl. scholen, zoals Regatta, Nieuw Zurenborg en andere; te dicht bij de ‘hinderlijke inrichting’ die de ring in Antwerpen uiteindelijk is. Het beleid lijkt te weigeren de ernst van de bestaande situatie onder ogen te zien, net zoals in de jaren 70 en 80 de negatieve impact van de industrie werd geminimaliseerd. De geschiedenis herhaalt zich, dit stemt tot grote zorgen.

Antwerpen moet niet alleen een urgent probleem van plaats voor 2.000 nieuwe scholieren oplossen, maar Antwerpen heeft bovendien een veel ruimer en fundamentelere beleidsopdracht: saneer de hinderlijke inrichting die de ring nu in feite is, en neem nu urgente maatregelen om de gezondheid van schoolgaande kinderen te bewaken. De gezondheidsschade die de kinderen oplopen ten gevolge van het inademen van vervuilde lucht, blijft hen levenslang achtervolgen doordat het aantal levensjaren in goede gezondheid zal afnemen.
 

Wij herhalen daarom ons verzoek aan "de politiek":
stel een moratorium in van nieuwe verblijfsvoorzieningen voor kwetsbare groepen, waaronder scholieren, binnen de 500 meter van de Antwerpse Ring en de haar voedende autosnelwegen.
Dit is strenger dan de Nederlandse regelgeving, maar in België is de dieselconcentratie veel erger dan in Nederland en op de ring in Antwerpen is de concentratie vrachtwagens veel hoger dan gemiddeld in Nederland. De Nederlandse regelgeving dateert bovendien vanaf 2008, de inzichten qua ernst en omvang van het probleem zijn sindsdien toegenomen. Maar ook de mogelijkheden om aan verkeersgerelateerde luchtvervuiling paal en perk te stellen. Een daling van de fijn stof concentratie met 10 microgram, verlengt voor elke Antwerpenaar zijn levensverwachting met gemiddeld 6 maanden.
Ademloos vraagt dringend deze problematiek te mogen toelichten aan de bevoegde commissies van de Antwerpse Gemeenteraad en het Vlaamse parlement.
Dit verzoek wordt o.a. gesteund door:

  • Ademloos
  • Ademloos 2070
  • DAM comité
  • Merksem Leefbaar
  • Tuinwijk comité
  • SOS Zurenborg
  • en stRaten-generaal

 

meer info over verkeer en gezondheid op http://www.ademloos.be/gezondheid

Tags: