Ringland: geen verhaal van groenen, maar van wetenschap

kade rechteroever

Gastopinie: Daan Van Brusselen en enkele andere verontruste artsen lichten de gezondheidseffecten van de Oosterweelverbinding toe (De Morgen 3/5/14)

Geen enkele weg in Vlaanderen krijgt volgens transporteconomen zo veel voertuigen te verwerken als de Antwerpse ring. Als verontruste artsen lichten we graag de gezondheidseffecten van een snelweg in de stad even toe. Wanneer we de impact op gezondheid maximaal willen beperken, is er maar één conclusie.

Luchtvervuiling vermindert de gemiddelde levensverwachting in ons land met dertien maanden. Hoewel slechts een derde van het alom bekende fijn stof uit eigen land afkomstig is, loopt de lokale bijdrage van de allerkleinste fractie in stedelijke gebieden veel hoger op, dit door toedoen van het verkeer. Juist deze allerfijnste stofdeeltjes brengen een aantal toxische componenten binnen in het lichaam. De grote Europese ESCAPE-studie bewees niet alleen een lineair verband tussen fijn stof en longkanker, maar ook tussen fijn stof en voortijdig overlijden. Zeer alarmerend is het feit dat ook kleine hoeveelheden fijn stof, zelfs onder de Europese norm, nog steeds schadelijk zijn.

Een volledig overkapte ring biedt de mogelijkheid om 94 tot 99 procent van de meest schadelijke fijnstofdeeltjes te capteren en stikstofdioxide fors te reduceren (cfr. Madrid).

De gevolgen van geluidsoverlast zijn sluipend: slaapverstoring, hart- en vaatziekten, leerstoornissen... De door de Wereldgezondheidsorganisatie en EU voorgeschreven aanvaardbare geluidsniveaus worden in Antwerpen nergens binnen de kilometer van de ring gehaald.

Geluidschermen zijn binnen de stad géén aanvaardbare oplossing. Ze dempen het geluid onvoldoende en verspreiden fijn stof mogelijks nog verder stadinwaarts. Door het gebruik van absorberende materialen in tunnelwanden, is ook geluidsoverlast echter op eenvoudige manier op te lossen.

Meten welke polluenten welke gezondheidseffecten veroorzaken, is erg moeilijk. Het is zinvoller en belangrijker om te bekijken wat de 'harde eindpunten' zijn, de effectieve gevolgen van leven dicht bij een autosnelweg. Dé wetenschappelijke parameter om de geïntegreerde impact van verkeersverontreiniging op gezondheid te meten, is de afstand tot drukke verkeersaders.

De mortaliteit ligt tot 18% hoger bij mensen die binnen de 100m van een verkeersas wonen. Binnen de 300m van een snelweg worden meer hart- en vaatproblemen vastgesteld. Binnen de 500m zijn er nog steeds meer slaapproblemen, angst, depressies enzovoort. Zelfs tot op 1.500 meter zijn er belangrijke waarneembare effecten op de gezondheid.

Een totale overkapping creëert ook mogelijkheden voor de aanleg van een enorme hoeveelheid groene openbare ruimte, die levensbelangrijk is. De Kaunas-studie toonde immers aan dat meer dan 350 meter van groene ruimte wonen het aantal hartinfarcten met 20% verhoogt. Meer dan 630 meter van een park of bos wonen zorgt zelfs voor een toename van 36%. Dit is geen verhaal van groenen, dit is wetenschap.

Kinderen en kwetsbaren

Het risico op ziektes en sterfgevallen verhoogt disproportioneel bij kwetsbare groepen - kinderen, zieken en ouderen.

In een grote cohortstudie in de Lancet werd bij kinderen tussen 10 en 18 jaar oud, die binnen de 500m van een snelweg wonen, een duidelijk verminderde longcapaciteit vastgesteld ten opzichte van kinderen die er minstens 1500 meter vandaan wonen.

Er werden tevens verbanden vastgesteld tussen blootstelling aan verkeersgerelateerde luchtvervuiling en het ontwikkelen van luchtweginfecties of astma tijdens de eerste levensjaren. Het aantal voorgeschreven puffers in grootstedelijke milieus neemt exponentieel toe.

In Antwerpen bevinden zich 12 scholen en 75 kinderkribbes in de zone waar de gemiddelde concentraties fijn stof de Europese norm overschrijden.

Gezondheidseconomische studies hebben aangetoond dat de gezondheidskosten van luchtvervuiling voor België kunnen oplopen tot 5 miljard euro per jaar. De grootste luchtvervuilers blijken verkeer en transport. Zulke waanzinnige cijfers drukken uit welke enorme economische winst een volledige overkapping ook zou kunnen betekenen.

De nefaste effecten van lucht- en geluidsvervuiling op de volksgezondheid nopen tot een drastische mentaliteitsomslag. De prioriteiten moeten worden omgekeerd. Geen voorrang aan capaciteitsuitbreiding en een paar luttele minuten tijdswinst, maar gezondheid en leefbaarheid weer op de eerste plaats. Dat kan enkel door verkeer (en dan vooral vracht- en dieselverkeer) te beperken, te vertragen en te sturen. Uit de medische literatuur blijkt dat een oplossing die én geluid, én vuile lucht uit de urbane omgeving bant, strikt noodzakelijk is. Hiervoor lijkt het overkappen van álle snelwegen door de stad onvermijdelijk. Indien er een oplossing bestaat die tegelijk levensbelangrijke groene ruimte dicht bij stadsbewoners brengt, is de keuze duidelijk.

Het pleidooi van Ringland voor een volledige overkapping van de Antwerpse ring, geïntegreerd in een mobiliteitsoplossing, die ook op vlak van milieu en stadsontwikkeling zeer sterk scoort, lijkt ons ook op medisch vlak van levensbelang.

Dr. Daan Van Brusselen, kindergeneeskunde, Antwerpen; Dr. Wouter Arrazola de Oñate, directeur Vlaamse Vereniging Respiratoire Gezondheidszorg; Prof. Dr. Benoit Nemery, hoogleraar toxicologie en arbeidsgeneeskunde, K.U. Leuven; Prof. Dr. Tim Nawrot, hoofddocent milieu-epidemiologie, Universiteit Hasselt en K.U. Leuven; Dr. Marc Goethals, cardiologie, Aalst

Download hier: Een Plan B voor A